ABA mı Floortime mı? Otizmde İki Terapi Yönteminin Karşılaştırması

ABA mı Floortime mı? Otizmde İki Terapi Yönteminin Karşılaştırması

Otizm spektrum bozukluğu tanısı almış bir çocuğa sahip ailelerin en çok sorduğu sorulardan biri: "Hangi terapi yöntemi çocuğum için daha iyi?" Özellikle ABA (Uygulamalı Davranış Analizi) ve Floortime (DIR/Floortime) arasında seçim yapmak, ebeveynler için kafa karıştırıcı olabilir. Her iki yöntem de otizm alanında yaygın olarak kullanılmakta ancak felsefeleri, yaklaşımları ve hedefleri birbirinden oldukça farklıdır.

Antalya'da otizm alanında ABA temelli eğitim veren Antalya Martı Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi olarak, bu yazımızda iki yöntemi tüm yönleriyle ele alıyor, ailelerin bilinçli karar vermesine yardımcı oluyoruz.

ABA (Uygulamalı Davranış Analizi) Nedir?

ABA, Uygulamalı Davranış Analizi (Applied Behavior Analysis) anlamına gelir ve öğrenme ile davranış bilimine dayanan, bilimsel olarak kanıtlanmış bir terapi yöntemidir . Davranış analizi yoluyla davranışın işlevini belirlemeyi ve çevrenin davranış üzerindeki etkisini anlamayı hedefler .

ABA'nın temel amacı, iletişim ve sosyal beceriler gibi yararlı davranışları artırmak, öğrenmeye engel olan veya zarar verici davranışları azaltmaktır .

ABA'nın Temel Özellikleri

1. Bilimsel Temel: ABA, otizm alanında en çok bilimsel araştırma desteğine sahip yöntemdir . PubMed'de yayınlanan akademik çalışmalar, ABA'nın otizmde kapsamlı ve kalıcı sonuçlar gösteren tek müdahale olduğunu vurgulamaktadır .

2. Yapılandırılmış Öğretim: Beceriler küçük, kolay öğrenilebilir adımlara bölünür . Çocuğa her beceri için çok sayıda tekrar fırsatı sunulur.

3. Veriye Dayalı: İlerleme sürekli ölçülür ve tedavi planında gerekli ayarlamalar yapılır .

4. Pekiştirme Kullanımı: İstenen davranışları artırmak için övgü veya diğer ödüller kullanılır .

5. Bireyselleştirme: Programlar her çocuğun gelişimsel ihtiyaçlarına göre özel olarak tasarlanır .

ABA Teknikleri

ABA bünyesinde birçok farklı teknik barındırır :

• Pekiştirme (Reinforcement)

• Şekillendirme (Shaping)

• Zincirleme (Chaining)

• Model olma (Modeling)

• İpucu verme (Prompting)

• İpucunu geri çekme (Fading)

• Ayırt etme öğrenimi (Discrimination learning)

• Ayrık deneme öğretimi (Discrete trial teaching)

Floortime (DIR/Floortime) Nedir?

Floortime, Dr. Stanley Greenspan tarafından geliştirilmiş, ilişki temelli bir terapi yöntemidir . İsmini, ebeveyn veya terapistin çocukla oynamak için yere (floortime) inmesinden alır .

Floortime, davranışsal yaklaşım yerine sosyal-duygusal yaklaşımı benimser . Çocuğun ilgi alanlarına odaklanır ve onların oyununa katılır . DIR modeli (Gelişimsel, Bireysel Farklılıklar, İlişki Temelli) üzerine inşa edilmiştir .

Floortime'ın Temel Özellikleri

1. Çocuk Liderliğinde İlerleme: Terapist veya ebeveyn, çocuğun yaptığı aktiviteye katılır ve onun liderliğini takip eder . Örneğin, çocuk oyuncak kamyona vuruyorsa, ebeveyn de aynı şekilde oyuncak arabaya vurarak oyuna dahil olur .

2. Duygusal Gelişim Odaklı: Floortime, konuşma, motor veya bilişsel becerileri tek başına değil, duygusal gelişim yoluyla ele alır . Çocukların kendilik kavramı geliştirmelerine yardımcı olmayı hedefler .

3. İletişim Çemberleri: Amaç, yetişkinin çocukla "iletişim çemberlerini" genişletmesidir . Çocuğun gelişim düzeyine inilir ve güçlü yönleri üzerine inşa edilir.

4. Doğal Ortam: Terapi sakin bir ortamda, evde veya profesyonel bir merkezde gerçekleşir .

Floortime'ın Altı Gelişimsel Aşaması

Floortime, çocuğun altı temel gelişim aşamasını tamamlamasına yardımcı olmayı hedefler :

1. Öz-düzenleme ve Dünyaya İlgi: Sakin kalabilme ve çevreye dikkatini verebilme.

2. Yakınlık ve İlişki Kurabilme: Diğer insanlarla bağ kurabilme.

3. İki Yönlü İletişim: Jestler ve seslerle karşılıklı iletişim başlatabilme.

4. Karmaşık İletişim ve Problem Çözme: Jest ve mimikleri kullanarak problem çözebilme.

5. Duygusal Fikirler: Sembolleri ve kelimeleri kullanarak duyguları ifade edebilme.

6. Duygusal Düşünme: Mantıklı ve soyut düşünebilme.

ABA ve Floortime Karşılaştırması

Hangisi Daha İyi? ABA mı Floortime mı?

Bu sorunun tek bir cevabı yoktur. Her çocuk biriciktir ve farklı ihtiyaçlara sahiptir. Ancak karar vermenize yardımcı olacak bazı önemli noktalar:

Bilimsel Kanıt Açısından

Araştırma literatürü incelendiğinde, ABA'nın otizmde en güçlü bilimsel kanıta sahip yöntem olduğu görülmektedir . Texas Sağlık ve İnsan Hizmetleri Departmanı'na göre, ABA "araştırma literatüründe çocuğun gelişimsel yörüngesi üzerinde en fazla olumlu etki gösteren tedavi yaklaşımı" olarak tanımlanmaktadır .

Floortime için de olumlu sonuçlar bildiren çalışmalar mevcuttur. Örneğin, 2007'de yapılan bir pilot çalışma, Floortime'ın duygusal gelişimi iyileştirdiğini ve otizmin temel semptomlarını azalttığını göstermiştir . Ancak ABA kadar geniş ve kapsamlı bir araştırma tabanına sahip değildir.

Birlikte Kullanım Mümkün mü?

Evet, mümkün! Autism Speaks'e göre Floortime, ABA'ya bir alternatif olarak geliştirilmiştir ve bazen ABA terapileriyle birlikte kullanılır . Günümüzde birçok ABA programı, doğal ortam öğretimi (natural environment teaching) gibi tekniklerle Floortime'ın bazı unsurlarını bünyesine entegre etmiştir .

Aslında bu iki yöntem birbirini tamamlayabilir:

• ABA, beceri kazandırma ve problem davranışları azaltmada son derece etkilidir.

• Floortime, duygusal bağ kurma ve ilişki geliştirmede güçlüdür.

İdeal yaklaşım, çocuğun ihtiyaçlarına göre her iki yöntemin güçlü yönlerinden faydalanan bütüncül bir program oluşturmaktır.

Hangi Durumda Hangi Yöntem?

ABA'nın Öne Çıktığı Durumlar

• Yoğun beceri kazandırma ihtiyacı varsa

• Problem davranışlar (vurma, ısırma, kendine zarar verme) varsa

• Akademik becerilerin öğretilmesi gerekiyorsa

• Veriye dayalı, ölçülebilir ilerleme takibi isteniyorsa

• Erken yoğun müdahale (2-6 yaş) döneminde

Floortime'ın Öne Çıktığı Durumlar

• Duygusal bağ kurma ve ilişki geliştirme birincil hedefse

• Çocuk aşırı çekingen veya içe kapanıksa

• Oyun becerileri ve yaratıcılık desteklenmek isteniyorsa

• Aile katılımı ve ev programı ön planda tutuluyorsa

Uzmanlar Ne Diyor?

Ulusal Araştırma Konseyi (ABD) tarafından otizmli çocuklar için etkili eğitim ve tedavi programlarında belirlenen tüm faktörleri içeren tek yöntem ABA'dır . Uzmanlar, otizm tedavisinde eklektik (karma) yaklaşımların en iyi yöntem olmadığını vurgulamaktadır .

Ancak bu, Floortime'ın değersiz olduğu anlamına gelmez. Birçok uzman, özellikle duygusal gelişim ve ilişki kurma becerilerinde Floortime'ın önemli katkılar sağladığını belirtmektedir.

Antalya Martı ABA Gelişim Akademisi'nde Bütüncül Yaklaşım

Antalya Martı ABA Gelişim Akademisi olarak, bilimsel temelli ABA yöntemlerini merkeze alan, ancak çocuğun bireysel ihtiyaçlarına göre diğer yaklaşımlardan da faydalanan bütüncül bir program sunuyoruz.

Programımızda:

• Kapsamlı değerlendirme ile çocuğunuzun güçlü ve zayıf yönleri belirlenir.

• Bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) ile her çocuğa özel hedefler belirlenir.

• ABA temelli öğretim yöntemleri ile beceri kazandırma ve problem davranış yönetimi sağlanır.

• Doğal ortam öğretimi ve oyun temelli yaklaşımlarla çocuğun motivasyonu ve katılımı artırılır.

• Aile eğitimi ve koçluğu ile kazanımların ev ortamına genellenmesi desteklenir.

• Düzenli veri takibi ve raporlama ile ilerleme sürekli izlenir.

Unutmayın, önemli olan hangi yöntem olduğu değil, o yöntemin çocuğunuzun bireysel ihtiyaçlarına ne kadar uygun olduğu ve nitelikli uzmanlar tarafından uygulanıp uygulanmadığıdır.

Sık Sorulan Sorular

ABA çocuğumu robotlaştırır mı?

Bu eski bir yanılgıdır. Modern ABA programları, doğal ortam öğretimi ve oyun temelli yaklaşımlarla çocuğun doğallığını koruyarak beceri kazandırmayı hedefler. Amaç robotlaştırmak değil, bağımsız ve işlevsel bireyler yetiştirmektir.

Floortime sadece oyun oynamak mı?

Hayır, Floortime yapılandırılmış bir terapi yaklaşımıdır. Oyun gibi görünse de terapist veya ebeveyn, belirli hedefler doğrultusunda çocuğun gelişimini destekler.

İki yöntemi birlikte alabilir miyiz?

Evet, birçok merkez her iki yaklaşımı birlikte kullanmaktadır. Önemli olan programların birbiriyle çelişmemesi ve koordineli yürütülmesidir.

Hangi yaşta başlanmalı?

Her iki yöntem de erken müdahalede en etkilidir. Mümkün olduğunca erken (2-6 yaş arası) başlanması önerilir.